{"id":98604,"date":"2019-10-08T12:04:17","date_gmt":"2019-10-08T10:04:17","guid":{"rendered":"https:\/\/sdk.mk\/?p=98604"},"modified":"2019-10-08T12:04:17","modified_gmt":"2019-10-08T10:04:17","slug":"mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/","title":{"rendered":"MOLL\u00cbT, NJ\u00cb DIT\u00cb SKUQEN, DIT\u00cbN TJET\u00cbR KALBEN P\u00cbRTOK\u00cb\u2013 NDRYSHIMET KLIMATIKE SHKAT\u00cbRROJN\u00cb FRYTET N\u00cb PRESP\u00cb"},"content":{"rendered":"<div class=\"f52428582a4b906b2d2e2a7d733c7d27\" data-index=\"7\" style=\"float: none; margin:10px 0 10px 0; text-align:center;\">\n<!-- MSP Ads Asynchronous JS Tag - Generated with Revive Adserver v5.4.1 -->\r\n<ins data-revive-zoneid=\"167\" data-revive-id=\"060fdb01f6430ec164d3519234aa4967\"><\/ins>\r\n<script async src=\"\/\/panel.ads.com.mk\/www\/delivery\/asyncjs.php\"><\/script>\n<\/div>\n<p>\u201cMoll\u00ebt, nj\u00eb dit\u00eb skuqen, kurse t\u00eb nes\u00ebrmen kalben p\u00ebrtok\u00eb. Dikur njer\u00ebzit nd\u00ebrtonin pallate nga prodhimtaria e frutave, kurse tani t\u00eb gjith\u00eb ikin nga shteti p\u00ebr t\u00eb punuar diku jasht\u00eb shtetit\u201d, thot\u00eb prodhuesi i moll\u00ebve Radomir Kostovski nga fshati Sht\u00ebrbov\u00eb, teksa p\u00ebrshkruan pasojat e ndryshimeve klimatike t\u00eb cilat godit\u00ebn Presp\u00ebn.<\/p>\n<div id=\"attachment_98103\" style=\"width: 660px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98103\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-98103 size-large\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-650x650.jpg\" alt=\"\" width=\"650\" height=\"650\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-650x650.jpg 650w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-250x250.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-400x400.jpg 400w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-768x768.jpg 768w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-150x150.jpg 150w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-800x800.jpg 800w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko-1200x1200.jpg 1200w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/prespansko-jabolko.jpg 1440w\" sizes=\"(max-width: 650px) 100vw, 650px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98103\" class=\"wp-caption-text\">Para ndryshimeve klimatike, rajoni prespan prodhonte 150.000 ton\u00eb moll\u00eb n\u00eb vit. (Foto: SDK.MK)<\/p><\/div>\n<p>Sht\u00ebrbova, fshati me nj\u00eb nga pemishtet m\u00eb pjellore t\u00eb shtetit, m\u00eb 10 korrik ishte epiqendra e nj\u00eb moti t\u00eb keq t\u00eb ngjash\u00ebm me tornadon q\u00eb kaploi Presp\u00ebn e poshtme. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u besuar por banor\u00ebt p\u00ebrshkruajn\u00eb se si era frynte me nj\u00eb shpejt\u00ebsi prej 170 kilometrave n\u00eb or\u00eb, kurse bresh\u00ebri ka r\u00ebn\u00eb deri n\u00eb 50 litra p\u00ebr met\u00ebr katror. Kulme t\u00eb shkulura, shtylla t\u00eb shkat\u00ebrruara, pemishte t\u00eb rr\u00ebnuara, moll\u00ebt t\u00eb r\u00ebna, gjethe, deg\u00eb dhe trungje t\u00eb d\u00ebmtuara. D\u00ebmet e pem\u00ebve do t\u00eb duken pas tri vjet\u00ebsh.<\/p>\n<p>\u201cEdhe pas tre muajve duket se pem\u00ebt jan\u00eb shkat\u00ebrruar dhe se duhet t\u00eb shkuleshin nga rr\u00ebnja. D\u00ebmet nga bresh\u00ebri jan\u00eb si plumba q\u00eb kan\u00eb sulmuar t\u00eb gjitha frytet. Ato tashm\u00eb nuk vazhdojn\u00eb rritjen e tyre normale. N\u00ebse do t\u00eb mbillnim nj\u00eb pem\u00eb t\u00eb re do t\u00eb duhet t\u00eb prisnim tri-pes\u00eb vjet q\u00eb t\u00eb dalin frytet. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebm prej 6.000 deri n\u00eb 7.000 euro p\u00ebr hektar deri te prurja e ardhshme. N\u00eb Sht\u00ebrbov\u00eb jan\u00eb shkat\u00ebrruar 80 hektar\u00eb, kjo do t\u00eb thot\u00eb 40 deri n\u00eb 50 ton\u00eb hektar\u00eb, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb rreth 320 deri n\u00eb 400 ton\u00eb moll\u00eb q\u00eb jan\u00eb shkat\u00ebrruar. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00ebse i konsiderojm\u00eb edhe d\u00ebmet e gjith\u00eb kjo duhet shum\u00ebzuar me dy, pasi d\u00ebmet vlejn\u00eb edhe p\u00ebr tri vjet\u00ebt n\u00eb vazhdim\u201d, thot\u00eb Kostovski.<\/p>\n<p>Kjo nuk ka ndodhur vet\u00ebm sivjet por ka koh\u00eb q\u00eb ndryshimi klimatik po ndikon frytet, tashm\u00eb disa vite me radh\u00eb.<\/p>\n<div id=\"attachment_98093\" style=\"width: 1210px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98093\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-98093\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"972\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage.jpg 1200w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-250x203.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-400x324.jpg 400w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-768x622.jpg 768w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-650x527.jpg 650w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-150x122.jpg 150w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka_collage-800x648.jpg 800w\" sizes=\"(max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98093\" class=\"wp-caption-text\">D\u00ebmet nga bresh\u00ebri jan\u00eb si plumba q\u00eb kan\u00eb sulmuar t\u00eb gjitha frytet. Ato tashm\u00eb nuk vazhdojn\u00eb rritjen e tyre normale. N\u00ebse do t\u00eb mbillnim nj\u00eb pem\u00eb t\u00eb re do t\u00eb duhet t\u00eb prisnim tri-pes\u00eb vjet q\u00eb t\u00eb dalin frytet. (Foto: SDK.MK)<\/p><\/div>\n<p>\u201cMoll\u00ebt i trajtonim tri deri n\u00eb kat\u00ebr her\u00eb n\u00eb vit, kurse tani nuk kemi prodhimtari as me 15 sp\u00ebrkatje. Disa p\u00ebr t\u2019i mbrojtur i kan\u00eb siguruar tri-kat\u00ebr vjet me radh\u00eb. N\u00eb vitin 2007 pas nj\u00eb bresh\u00ebri t\u00eb k\u00ebtill\u00eb t\u00eb papritur paguam nga 1.000 euro p\u00ebr hektar, mor\u00ebm nga 1.200 euro, pa na u shpaguar i gjith\u00eb mundi\u201d, thot\u00eb Kostovski.<\/p>\n<p>Prespa \u00ebsht\u00eb Kalifornia e Maqedonis\u00eb. K\u00ebshtu e quajn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb tregtar\u00ebt p\u00ebr vite t\u00eb t\u00ebra, pasi mund t\u00eb ket\u00eb moll\u00eb q\u00eb peshojn\u00eb deri n\u00eb 700 gram\u00eb. \u00cbsht\u00eb toka e premtuar p\u00ebr bujqit, pasi n\u00eb vit nxirrte rreth 150.000 ton\u00eb moll\u00eb. Nj\u00eb vend ekologjik, me ver\u00ebra t\u00eb ngrohta dhe dim\u00ebr t\u00eb but\u00eb, ku temperatura rrall\u00eb her\u00eb binte n\u00ebn zero grade, i rrethuar me Liqenin e Presp\u00ebs dhe malet Baba dhe Gali\u00e7ic\u00eb. Kurse tani ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga zonat m\u00eb t\u00eb rrezikuara nga ndryshimet klimatike n\u00eb Ballkan.<\/p>\n<p>Nga Shoqata e kultivuesve t\u00eb frutave \u201cBllagoj Kotllarovski\u201d nga Resnja tregojn\u00eb se p\u00ebr tri vjet nuk kan\u00eb mundur t\u00eb<\/p>\n<div id=\"attachment_98095\" style=\"width: 235px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98095\" loading=\"lazy\" class=\"wp-image-98095 size-medium\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439-400x533.jpg\" alt=\"\" width=\"225\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439-400x533.jpg 400w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439-250x333.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439-150x200.jpg 150w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolka-6v-e1569912887439.jpg 544w\" sizes=\"(max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98095\" class=\"wp-caption-text\">Prespa \u00ebsht\u00eb Kalifornia e Maqedonis\u00eb, pasi mund t\u00eb nxjerr\u00eb moll\u00eb t\u00eb r\u00ebnda deri n\u00eb 700 gram\u00eb. (Foto: SDK.MK)<\/p><\/div>\n<p>marrin frym\u00eb nga moti i keq. N\u00eb prill t\u00eb vitit 2017, pem\u00ebt u ndikuan nga acaret e pranver\u00ebs. D\u00ebmi shkonte deri n\u00eb 90 p\u00ebrqind te moll\u00ebt. Temperaturat e ulta q\u00eb zgjasnin deri n\u00eb dy tre dit\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb lul\u00ebzimit b\u00ebn\u00eb q\u00eb mbi 100.000 ton\u00eb moll\u00eb t\u00eb shkonin kot. N\u00eb mes t\u00eb vjeljes, bresh\u00ebri ka shkat\u00ebrruar moll\u00ebt n\u00eb G\u00ebrn\u00e7ari. N\u00eb vitin 2018, p\u00ebr shkak t\u00eb motit t\u00eb keq n\u00eb Jankovec kan\u00eb pasur hiperprodhimtari t\u00eb fryteve dhe bresh\u00ebr. P\u00ebr shkak t\u00eb tornados s\u00eb ver\u00ebs, sivjet prodhimtaria \u00ebsht\u00eb m\u00eb i ul\u00ebt se n\u00eb Presp\u00eb p\u00ebr nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn.<\/p>\n<p>\u201cRajoni i Presp\u00ebs dhe i Tikveshit n\u00eb Maqedoni jan\u00eb m\u00eb t\u00eb rrezikuarit, kurse do t\u00eb jen\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00eb gjat\u00eb viteve n\u00eb vazhdim. Nuk e di se sipas cil\u00ebs logjik\u00eb ndodhin k\u00ebto gj\u00ebra. Por, n\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb Prespa, at\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb Tikveshi. Pjeshk\u00ebt dhe vreshtat ngrin\u00eb. N\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb Tikveshi, at\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb Prespa\u201d, thot\u00eb Ljube Pampulevski, kryetar i Shoqat\u00ebs.<\/p>\n<p>Banor\u00ebt e vjet\u00ebr t\u00eb Presp\u00ebs thon\u00eb se edhe pse n\u00eb vitet e 70 dhe 80 ka pasur nj\u00eb mot t\u00eb keq me bresh\u00ebr nj\u00eb her\u00eb n\u00eb dhjet\u00eb vjet, n\u00eb Presp\u00eb pothuajse asnj\u00ebher\u00eb nuk ka r\u00ebn\u00eb bresh\u00ebr. N\u00eb vitet 90 ka r\u00ebn\u00eb shum\u00eb pak, dy-tri her\u00eb, kurse nga vitet 2000 e tutje,\u00e7do dy vjet, e sidomos dekad\u00ebn e fundit.<\/p>\n<p>\u201cKy \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem rajonal dhe zgjidhja duhet t\u00eb k\u00ebrkohet n\u00eb rajon pasi jan\u00eb rrezikuar edhe Turqia, Greqia, Shqip\u00ebria, Bosnja, Serbia dhe Kosova. P\u00ebrndryshe do t\u00eb vij\u00eb shpejt koha kur mungesa e ushqimit do t\u00eb jet\u00eb e madhe dhe do t\u00eb b\u00ebhemi t\u00eb varur nga rajone t\u00eb tjera. Kjo do t\u00eb \u00e7oj\u00eb drejt shp\u00ebrnguljes s\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb rajonet rurale. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb indirekte do t\u00eb thot\u00eb rritje e \u00e7mimit t\u00eb ushqimit. Do t\u2019i kemi \u00e7mimet nj\u00ebsoj si Berlini dhe Brukseli\u201d, thot\u00eb Pampulevski.<\/p>\n<p>Sllav\u00e7o Popovski, parashikues i motit, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt kultivuesit e frutave thon\u00eb se ka parashikuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00eb precize motin e keq t\u00eb korrikut t\u00eb k\u00ebtij viti, thekson se n\u00eb Presp\u00eb jan\u00eb shpeshtuar fatkeq\u00ebsit\u00eb e motit.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_98096\" style=\"width: 380px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/juli-nevremeto.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98096\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-98096\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/juli-nevremeto.jpg\" alt=\"\" width=\"370\" height=\"657\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/juli-nevremeto.jpg 370w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/juli-nevremeto-250x444.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/juli-nevremeto-150x266.jpg 150w\" sizes=\"(max-width: 370px) 100vw, 370px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98096\" class=\"wp-caption-text\">Moti i keq gjat\u00eb korrikut t\u00eb k\u00ebtij viti i rr\u00ebzoi moll\u00ebt p\u00ebrtok\u00eb. (Foto: SDK.MK)<\/p><\/div>\n<p>\u201cGjat\u00eb dy vjet\u00ebve t\u00eb fundit jan\u00eb shpeshtuar reshjet e shiut, ngricat dhe dallg\u00ebt e ftohta. Sigurisht n\u00eb disa periudha t\u00eb caktuara ka dhe that\u00ebsir\u00eb, por n\u00eb krahasim me koh\u00ebn para dhjet\u00eb vjet\u00ebsh, klima ka ndryshuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thekuar\u201d, thot\u00eb Popovski.<\/p>\n<p>Prespa si pasoj\u00eb e ndryshimeve klimatike p\u00ebrjeton shpesh problematika me ngricat e vona t\u00eb pranver\u00ebs dhe reshjet e shpeshtuara t\u00eb bresh\u00ebrit gjat\u00eb ver\u00ebs, thot\u00eb Marjan Kirprijanovski, profesor i rregullt n\u00eb Institutin p\u00ebr bioteknologi bimore n\u00eb librin e tij \u201cAdaptimi i prodhimtaris\u00eb s\u00eb frutave ndaj ndryshimeve klimatike\u201d.<\/p>\n<p>Ai thot\u00eb se nga viti 1990 e deri n\u00eb vitin 2010, temperatura mesatare n\u00eb Resnj\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr dy grad\u00eb Celzius. P\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb temperaturave n\u00eb pranver\u00ebn e hershme fillojn\u00eb dhe lul\u00ebzimet e hershme, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb nj\u00eb vegjetacion m\u00eb i gjat\u00eb, rritje n\u00eb numrin e tretmaneve me pesticide dhe ujitje dhe ulje e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb frutave. Para 20-30 vjet, sorta ajdared e krahinave t\u00eb Resnj\u00ebs lul\u00ebzonte mesatarisht rreth dat\u00ebs 1 maj, nd\u00ebrsa gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, fillon lul\u00ebzimin q\u00eb n\u00eb 20 prill. Gjat\u00eb atyre dhjet\u00eb dit\u00ebve ekziston rreziku i acareve t\u00eb vonshme pranverore.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb periudh\u00ebn nga 1968 e deri n\u00eb vitin 1993, jan\u00eb shfaqur pes\u00eb her\u00eb acare pranverore q\u00eb i kan\u00eb shkaktuar d\u00ebme t\u00eb mbjellave. Gjegj\u00ebsisht k\u00ebto acare jan\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur \u00e7do vjet p\u00ebr pes\u00eb vjet me radh\u00eb. Nd\u00ebrsa gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit akoma dhe 10 her\u00eb. Ato zgjasin nj\u00eb periudh\u00eb m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb dhe shkaktohen d\u00ebme edhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha\u201d, udh\u00ebzon Kiprijanovski.<\/p>\n<div id=\"attachment_98098\" style=\"width: 658px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98098\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-98098\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski.jpg\" alt=\"\" width=\"648\" height=\"373\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski.jpg 648w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski-250x144.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski-400x230.jpg 400w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/tabla-za-rast-na-temperaturite-kniga-profesor-marjajn-kiprijanovski-150x86.jpg 150w\" sizes=\"(max-width: 648px) 100vw, 648px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98098\" class=\"wp-caption-text\">Tabela p\u00ebr rritjen e temperatur\u00ebs nga libri \u201cAdaptimi i prodhimtaris\u00eb s\u00eb frutave ndaj ndryshimeve klimatike\u201d t\u00eb dr Marjan Kuprijanovski, profesor i rregullt n\u00eb Institutin e bioteknologjis\u00eb bimore.<\/p><\/div>\n<p>Sipas t\u00eb dh\u00ebnave nga libri, ngricat e pranver\u00ebs dhe fatkeq\u00ebsi t\u00eb tjera klimatike kan\u00eb zvog\u00ebluar prodhimtarin\u00eb e moll\u00ebs. N\u00eb vitin 2012 kishte 127.000 ton\u00eb moll\u00eb. N\u00eb 2014, kur filloi bresh\u00ebri kishte 95.000 ton\u00eb, n\u00eb 2015 \u2013 136.000 ton\u00eb, 2016 me ngricat e vona t\u00eb pranver\u00ebs kishte 101.000 ton\u00eb, kurse 2017 43.000 ton\u00eb. Moll\u00eb t\u00eb eksportuara n\u00eb 2012 jan\u00eb 85.000 ton\u00eb. 2017 me ngrica t\u00eb vona t\u00eb pranver\u00ebs num\u00ebron 41.000 ton\u00eb, kurse 2018 49.000 ton\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00ebse frutat i z\u00eb bresh\u00ebri, ashtu si\u00e7 ishte bresh\u00ebri i sivjetsh\u00ebm, Kirpijanovski b\u00ebn t\u00eb ditur se d\u00ebmet e shkaktuara rikuperohen me shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi dhe infeksionet, d\u00ebmtuesit dhe s\u00ebmundjet vijojn\u00eb t\u00eb paraqiten edhe p\u00ebr disa vite me radh\u00eb. Kur d\u00ebmtohet trungu, dheu b\u00ebhet i pap\u00ebrdorsh\u00ebm. Nd\u00ebrsa te frutat d\u00ebmet paraqiten n\u00eb form\u00ebn e njollave dhe cip\u00ebs s\u00eb vdekur. Frutat e till\u00eb deformohen, humbasin pamjen e jashtme dhe vlera e tyre n\u00eb treg bie. N\u00ebse paraqitet bresh\u00ebri gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb pjekjes s\u00eb frutave apo af\u00ebr saj, d\u00ebmet nuk mund t\u00eb largohen dhe krijohet kalbje.<\/p>\n<p>N\u00eb Presp\u00eb, n\u00ebp\u00ebrmjet projektit t\u00eb UNDP, \u00ebsht\u00eb krijuar Sh\u00ebrbimi p\u00ebr parashikim dhe sinjalizim, i cili i lajm\u00ebron prodhimtar\u00ebt mbi zhvillimin e s\u00ebmundjeve dhe d\u00ebmtuesve t\u00eb caktuar. Pas p\u00ebrfundimit t\u00eb projektit, Sh\u00ebrbimi financohet nga sponzorimet e personave juridik\u00eb, kurse inxhinieri bujq\u00ebsor Eftim Petkovski drejton sistemin pa asnj\u00eb p\u00ebrfitim financiar. T\u00eb gjitha lajm\u00ebrimet publikohen n\u00eb FB n\u00eb faqen e sh\u00ebrbimeve. Perkovski thot\u00eb se \u00ebsht\u00eb e mundur q\u00eb ndryshimet klimatike t\u00eb sjellin agjent\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm, si dhe zhvillim t\u00eb d\u00ebmtuesve dhe patogjen\u00ebve.<\/p>\n<p>\u201cTe moll\u00ebt paraqiten disa agjent\u00eb t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe ekonomike: Venturia inaequalis, shkaktari i njollosjes s\u00eb tymit mbi gjethet dhe varf\u00ebri t\u00eb fryteve. Podosphaera leucotricha, shkaktar i substanc\u00ebs q\u00eb sulmon sort\u00ebn ajdared, e cila kultivohet n\u00eb rreth 60% t\u00eb plantacioneve t\u00eb moll\u00ebve n\u00eb Presp\u00eb. Aphis pomi, morra e gjetheve t\u00eb moll\u00ebs jeshile \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebmtues i cili shfaqet vit p\u00ebr vit. Cydia pomonella, krimbi i moll\u00ebs sulmon n\u00eb ve\u00e7anti frytet\u201d, thot\u00eb Petkovski.<\/p>\n<div id=\"attachment_98104\" style=\"width: 1610px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2.jpg\"><img aria-describedby=\"caption-attachment-98104\" loading=\"lazy\" class=\"size-full wp-image-98104\" src=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2.jpg\" alt=\"\" width=\"1600\" height=\"1067\" srcset=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2.jpg 1600w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-250x167.jpg 250w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-400x267.jpg 400w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-768x512.jpg 768w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-650x433.jpg 650w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-150x100.jpg 150w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-800x534.jpg 800w, https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/jabolki-pokraj-Resen-2-1200x800.jpg 1200w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-98104\" class=\"wp-caption-text\">\u00cbsht\u00eb e mundur q\u00eb ndryshimet klimatike t\u00eb ken\u00eb sjell\u00eb dhe daljen n\u00eb pah t\u00eb agjent\u00ebve t\u00eb caktuar t\u00eb d\u00ebmsh\u00ebm, zhvillimin e elementeve t\u00eb d\u00ebmshme dhe patogjeneve. (Foto: Gj. Li\u00e7ovski)<\/p><\/div>\n<p>Kryetari i Komun\u00ebs Resen Zhivko Gosharevski thot\u00eb se p\u00ebr ndryshimet klimatike me t\u00eb cilat p\u00ebrballet Prespa \u00ebsht\u00eb folur shum\u00eb her\u00eb me Qeverin\u00eb. Ministri i bujq\u00ebsis\u00eb Trajan Dimkovski thot\u00eb se ndryshimet klimatike shkaktojn\u00eb d\u00ebme serioze mbi prodhimtarin\u00eb bujq\u00ebsore dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00ebllim, Qeveria ka formuar Komitetin nacional p\u00ebr ndryshime klimatike dhe punon intensivisht mbi masat p\u00ebr t\u2019i zbutur pasojat.<\/p>\n<p>\u201cI kushtojm\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe tem\u00ebs s\u00eb ndryshimeve klimatike, pasi e para q\u00eb d\u00ebmtohet \u00ebsht\u00eb bujq\u00ebsia. S\u00eb shpejti do t\u00eb publikohet tenderi nd\u00ebrkomb\u00ebtar p\u00ebr p\u00ebrzgjedhje t\u00eb kompanis\u00eb e cila do t\u00eb ofroj\u00eb sh\u00ebrbime p\u00ebr vendosjen e prevencioneve kund\u00ebr fatkeq\u00ebsive natyrale n\u00eb re, gj\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn po punohet intenzivisht k\u00ebt\u00eb vit. Gjithashtu, n\u00ebp\u00ebrmjet programit IPARD 2 financohet vendosja e rrjeteve mbrojt\u00ebse dhe teknologjive t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshtatur bujq\u00ebsin\u00eb ndaj ndryshimeve klimatike\u201d, thot\u00eb ministri Dimkovski.<\/p>\n<p><strong><em>ZH. ZDRAVKOVSKA<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n\n<div style=\"font-size: 0px; height: 0px; line-height: 0px; margin: 0; padding: 0; clear: both;\"><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cMoll\u00ebt, nj\u00eb dit\u00eb skuqen, kurse t\u00eb nes\u00ebrmen kalben p\u00ebrtok\u00eb. Dikur njer\u00ebzit nd\u00ebrtonin pallate nga prodhimtaria e frutave, kurse tani t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":98086,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mo_disable_npp":"","inline_featured_image":false},"categories":[42106],"tags":[],"imageURL":"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/jabolki-pokraj-Resen-3-650x343.jpg","thumbURL":"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/jabolki-pokraj-Resen-3-250x132.jpg","categoryNames":["Veprim klimatik"],"feature_caption":"Rajoni prespan tani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga zonat m\u00eb t\u00eb goditura nga ndryshimet klimatike t\u00eb Ballkanit, kurse nga frytet m\u00eb t\u00eb rrezikuara jan\u00eb moll\u00ebt prespane. (Foto: Gj. Li\u00e7ovski) ","subtitle":"","views":"10998","source":"Presp\u00eb, (SAKAMDAKAZAM.MK)","yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v15.0 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>MOLL\u00cbT, NJ\u00cb DIT\u00cb SKUQEN, DIT\u00cbN TJET\u00cbR KALBEN P\u00cbRTOK\u00cb\u2013 NDRYSHIMET KLIMATIKE SHKAT\u00cbRROJN\u00cb FRYTET N\u00cb PRESP\u00cb - \u0421\u0430\u043a\u0430\u043c \u0414\u0430 \u041a\u0430\u0436\u0430\u043c<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"mk_MK\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MOLL\u00cbT, NJ\u00cb DIT\u00cb SKUQEN, DIT\u00cbN TJET\u00cbR KALBEN P\u00cbRTOK\u00cb\u2013 NDRYSHIMET KLIMATIKE SHKAT\u00cbRROJN\u00cb FRYTET N\u00cb PRESP\u00cb - \u0421\u0430\u043a\u0430\u043c \u0414\u0430 \u041a\u0430\u0436\u0430\u043c\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cMoll\u00ebt, nj\u00eb dit\u00eb skuqen, kurse t\u00eb nes\u00ebrmen kalben p\u00ebrtok\u00eb. Dikur njer\u00ebzit nd\u00ebrtonin pallate nga prodhimtaria e frutave, kurse tani t\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"\u0421\u0430\u043a\u0430\u043c \u0414\u0430 \u041a\u0430\u0436\u0430\u043c\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-10-08T10:04:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/jabolki-pokraj-Resen-3.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1598\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"843\" \/>\n<meta property=\"fb:app_id\" content=\"2407985809428537\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/#website\",\"url\":\"https:\/\/sdk.mk\/\",\"name\":\"\\u0421\\u0430\\u043a\\u0430\\u043c \\u0414\\u0430 \\u041a\\u0430\\u0436\\u0430\\u043c\",\"description\":\"\\u0417\\u0430 \\u0441\\u043b\\u043e\\u0431\\u043e\\u0434\\u043e\\u0443\\u043c\\u043d\\u0438\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/sdk.mk\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"mk-MK\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"mk-MK\",\"url\":\"https:\/\/sdk.mk\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/jabolki-pokraj-Resen-3.jpg\",\"width\":1598,\"height\":843},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/\",\"name\":\"MOLL\\u00cbT, NJ\\u00cb DIT\\u00cb SKUQEN, DIT\\u00cbN TJET\\u00cbR KALBEN P\\u00cbRTOK\\u00cb\\u2013 NDRYSHIMET KLIMATIKE SHKAT\\u00cbRROJN\\u00cb FRYTET N\\u00cb PRESP\\u00cb - \\u0421\\u0430\\u043a\\u0430\\u043c \\u0414\\u0430 \\u041a\\u0430\\u0436\\u0430\\u043c\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2019-10-08T10:04:17+00:00\",\"dateModified\":\"2019-10-08T10:04:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/#\/schema\/person\/737021aeacbe893f7e2c347186c5c7a1\"},\"inLanguage\":\"mk-MK\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/veprim-klimatik\/mollet-nje-dite-skuqen-diten-tjeter-kalben-pertoke-ndryshimet-klimatike-shkaterrojne-frytet-ne-prespe\/\"]}]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/sdk.mk\/#\/schema\/person\/737021aeacbe893f7e2c347186c5c7a1\",\"name\":\"\\u0424\\u0458\\u043e\\u043b\\u0430 \\u0417\\u043b\\u0430\\u0442\\u043a\\u0443\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98604"}],"collection":[{"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=98604"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98604\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/98086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=98604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=98604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sdk.mk\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=98604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}