Новиот модул со давање изјава за органодарителство во системот „Мој термин“ е веќе развиен и ќе започне да функционира од 1 октомври 2026, кажа денеска министерот за здравство Азир Алиу.
На 29 јуни Собранието го усвои Законот за изменување и дополнување на Законот за земање и пресадување на делови од човечкото тело заради лекување, со 58 гласа „за“ и шест „против“. Со усвојувањето на овој закон, донесен по скратена постапка, се унапредува правната и институционалната рамка за органодарителство и трансплантација.
Објаснувајќи како ќе функционира постапката, Алиу кажа дека секој полнолетен граѓанин при посета на својот матичен лекар ќе може јасно да се изјасни дали се согласува или не се согласува по смртта да биде дарител на органи и ткива. Пред давањето на изјавата, лекарот е должен да го информира граѓанинот за значењето на одлуката, правните последици и правото таа да биде променета во секое време.
„Изјавата се потпишува лично од граѓанинот, се заверува од лекарот и се архивира во ПДФ формат. Како скениран документ, таа се внесува во Националната листа во рамките на националниот електронски систем.
Во системот ќе бидат запишани основните податоци, датумот на изјавата, матичниот лекар и јасниот статус (дадена согласност или не). Пристапот до овие податоци ќе биде строго ограничен, контролиран и евидентиран. Секој увид во системот ќе остави трага и ќе биде дозволен само на точно утврдени овластени лица по прецизни процедури. Граѓанинот во секое време може да ја промени својата одлука со нова изјава кај матичниот лекар. Важечка одлука секогаш ќе биде последната евидентирана изјава во системот“, кажа Алиу.
Министерот кажа дека паралелно се работи и на уредбите и на правилникот со кои попрецизно ќе се уредат Националната листа, пристапот до податоците и формата на изјавата. Обврска на Министерството, вели тој, е процесот да биде технички, институционално и комуникациски целосно подготвен, бидејќи органодарителството не смее да биде оставено на недоречености, претпоставки или страв.
Националната координаторка за трансплантација проф. д-р Билјана Кузмановска рече дека на овие промени на Законот работеле партнерски, заедно со министерот, со Министерството за здравство, со правната служба, со ПР-службата на Министерството за здравство, со експертите за трансплантација, сите медицински екипи.
„Едноставно, овие промени се изродија од состојбата на терен. Состојбата на терен беше следната: ние имавме многу обработени потенцијални донори, а ниска рата на согласности. Седнавме сите заедно, од медицински аспект, од правен аспект, од хуман аспект, да ги размислиме причините за тоа и како можеме да се подобриме, како да се приближиме на системите коишто се поуспешни во трансплантација од нас – а ние секако целиме кон најдобрите и секогаш треба да целиме кон најдобрите. Тука се издигнува индивидуата, се издигнува волјата на индивидуата. Значи, секогаш кога имало двоумења во семејствата, не смееме ниту да ги стигматизираме, ниту да ги осудиме тие кои што не дале согласност, меѓутоа треба да се сфати дека со тоа се изгубени часови работа, екипи коишто стојат на стандбај, материјали. Ние не го измисливме ова. Ова постои во многу земји коишто имаат поуспешни трансплантациони системи. Анализиравме зошто се поуспешни од нас. Не е до експертизата на докторите, не е до здравствениот систем. Единствената варијабла којашто не зависи ниту од министер, ниту од координатор, ниту од доктори, е согласноста. И затоа решивме да ја ставиме индивидуата на прво место. Индивидуалната согласност е супериорна“, кажа проф. д-р Кузмановска.
Министерот и д-р Кузмановска потенцираа дека изјавата е доброволна и не смее да биде никако поинаку. На новинарски прашања за сомнежите и реакциите во јавноста за дарувањето органи, д-р Кузмановска рече дека кој не верува, може да го прочита законот, каде сѐ е јасно дефинирано во медицинските критериуми.
„Затоа е сѐ јавно достапно, значи може да се отвори, да се прочита. А којшто не сака да донира – не мора. Значи, повторно ќе кажам, сѐ е доброволно. И довербата во системот ја градиме на оваа база, на доброволност. Јас не можам некого да убедам, и зошто би го убедувала некого? Сепак, органодарувањето е етички чин, морален чин и личен чин. Ако некој има во себе доблест да дарува, ќе се информира, ќе прочита и правните аспекти и медицинските аспекти и ќе дарува. А ако не сака, не мора да дарува. Ние не треба некого да го разубедуваме“, кажа националната координаторка за трансплантација.
- СО ИЗЈАВА НА МАТИЧЕН ЛЕКАР СЕКОЈ ЌЕ МОЖЕ ДА БИДЕ ДАРИТЕЛ НА ОРГАН, ВЕЛИ ПРЕДЛОГ-ЗАКОНОТ ЗА ОРГАНОДАРИТЕЛСТВО
- РАБОТИМЕ НА ЗАКОНСКИ ИЗМЕНИ ЗА ДАРИТЕЛ НА ОРГАН ДА БИДЕ ПОДАЛЕЧЕН РОДНИНА И ДА ВОВЕДЕМЕ ДОНОРСКА КАРТИЧКА, РЕЧЕ АЛИУ
Б. НЕСТОРОСКА
