Ветеранот националистички лидер на Унгарија, Виктор Орбан, ја загуби власта од новата централно-десничарска партија Тиса на вчерашните избори по 16 години на власт, што претставува неуспех за неговите сојузници во Русија и Белата куќа на американскиот претседател Доналд Трамп. 62-годишниот Орбан беше славен од конзервативците низ Европа и САД како мозок на „илибералниот“ модел на демократија, но ја изгуби наклонетоста дома кај гласачите кои се изморија од економската стагнација, меѓународната изолација и олигарсите што акумулираат богатство.

Неговиот убедлив пораз му донесе на 45-годишниот Петер Маѓар од Тиса удобно мнозинство во унгарскиот законодавен дом од 199 места, отворајќи ја вратата за значајни реформи на системот за кој критичарите во Европската Унија велат дека ги поткопува демократските норми. Со пребројани речиси сите гласачки ливчиња, Тиса ќе освои 138 пратеници, повеќе од двотретинското мнозинство што му е потребно на Маѓар за да ја поништи уставната реформа на Орбан и да се бори против корупцијата.

Излезноста на изборите беше речиси 80%, според Националната изборна канцеларија, рекорден број во сите избори во посткомунистичката историја на Унгарија, што покажа колку многу Унгарци ги сметаа овие избори за пресвртница за нивната земја.

Во говорот пред десетици илјади радосни поддржувачи на победничката забава покрај реката Дунав во центарот на Будимпешта, Маѓар рече дека неговите гласачи ја преработиле унгарската историја.

„Вечерва, вистината преовлада над лагите. Денес победивме затоа што Унгарците не прашаа што нивната татковина може да направи за нив – тие прашаа што тие можат да направат за својата татковина. Вие го најдовте одговорот. И го следевте“, рече тој. „Успеавме. Тиса и Унгарија победија на овие избори. Заедно го заменивме системот на Орбан и заедно ја ослободивме Унгарија, ја вративме нашата земја“, рече Маѓар.

Многумина држеа свеќи, додека звучниците ја свиреа песната „На мој начин“ (My Way) од Френк Синатра додека Маѓар одеше кон сцената. На улиците на Будимпешта, возачите свиреа со автомобилски сирени и свиреа антивладини песни, додека луѓето што маршираа по улиците скандираа и врескаа. Многумина скандираа „Русик хаза!“ односно „Руси, одете си дома!“ – фраза што се користеше за време на антисоветската револуција во Унгарија во 1956 година, а која доби сè поголема популарност поради свртувањето на Орбан кон Москва.

Маѓар, поранешен лојален на Орбан, кој водеше кампања против корупцијата и за секојдневни прашања како што се здравствената заштита и јавниот превоз, вети дека ќе ги обнови односите на Унгарија со Европската Унија и НАТО – врски што се нарушија под Орбан. Европските лидери брзо му честитаа на Маѓар. Се очекуваше неговата победа да ја трансформира политичката динамика во рамките на ЕУ, каде што Орбан го преврте блокот со честото вето на клучните одлуки, предизвикувајќи загриженост дека се обидува да го разбие одвнатре.

Маѓар ги претстави изборите како избор помеѓу „Исток и Запад“, предупредувајќи ги гласачите дека Орбан и неговиот конфронтациски став кон Брисел ќе ја оддалечат земјата подалеку од европскиот тек. Орбан возврати дека Тиса ќе ја вовлече Унгарија во несакана војна со Русија, обвинение што Унгарците го негираа. Крајот на 16-годишното владеење на Орбан ќе има значајни импликации не само за Унгарија, туку и за Европската Унија, Украина и пошироко.

Многу европски лидери се надеваат на крај на противничката улога на Унгарија во рамките на ЕУ, што евентуално ќе го отвори патот за заем од 90 милијарди евра за Украина, погодена од војната, кој беше блокиран од Орбан. Украинскиот претседател Володимир Зеленски вчера му честиташе на Маѓар и вети дека ќе соработува со него за зајакнување на Европа и одржување на мирот и безбедноста. „Важно е кога конструктивниот пристап е победнички“, напиша Зеленски на Телеграм.

Некои дипломати во Брисел предупредија дека прашањата како што е миграцијата може да останат трнливи. „Унгарија ќе продолжи да биде предизвикувачки партнер, но партнер со кој другите земји-членки можат да соработуваат“, рече еден од нив.

Поразот за Орбан би можел да значи и евентуално ослободување на средствата од ЕУ за Унгарија, суспендирани поради реформите за кои Брисел рече дека ги поткопуваат демократските стандарди, нешто што внимателно го следат финансиските пазари. Заминувањето на Орбан, исто така, ќе го лиши рускиот претседател Владимир Путин од неговиот главен сојузник во ЕУ и ќе испрати шок-бранови низ десничарските кругови на Западот, вклучително и Белата куќа. Потпретседателот на САД, Џеј-Ди Венс, ја посети Унгарија само неколку дена пред изборите, со цел да му помогне на Орбан да стигне до победа.